|
De psychologische dienst in een
notendop.
Luc Vleugels
In een revalidatiecentrum zoals dat van Melsbroek stappen
patiënten vaak met weinig overtuigde blik het bureau van de
psycholoog binnen, niet goed wetende wat er nog te bespreken valt.
Praten verandert toch niets?, of Ik ben psychologisch
toch in orde?, hoort men dan wel eens vragend verklaren.
Uiteraard valt MS niet weg te praten. Nochtans kan een gesprek een
eerste stap zijn in het vinden van een andere, meer comfortabele
wijze om met de ziekte om te gaan, ook voor mensen zonder
uitgesproken psychologische problemen. Bij hun contacten met
patiënten maken de psychologen in Melsbroek gebruik van
verschillende invalshoeken, die kunnen ondergebracht worden in
drie grote categorieën: de klinisch psychologische benadering, de
neuropsychologische benadering en de agogische benadering.
Naast het traditionele klinisch psychologische model hanteren
de klinisch psychologen in Melsbroek echter ook inzichten uit het
gezondheidspsychologische model en uit het
revalidatiepsychologische model.
De traditionele klinische psychologie is de klinische
psychologie zoals iedereen haar kent. Samen met de psychiater gaat
zij op zoek naar psychologische problemen (psychodiagnostiek),
waaraan zij tracht te verhelpen aan de hand van
niet-medicamenteuze, psychotherapeutische behandelingen. Behalve
psychologische problemen die los staan van MS, komen bij
MS-patiënten tamelijk veel MS-gebonden psychologische problemen
voor, hetzij als rechtstreeks gevolg van de ziekte, hetzij als
psychologische reactie erop (d. w. z. in het kader van een
verwerkingsproces). Zo lijdt naar schatting 50% van de totale
groep van personen met MS aan één of andere vorm van depressie. In
het tot stand komen van problematische psychologische reacties op
MS spelen zowel de ernst van de ziekte als de persoonlijkheid van
de patiënt en de kenmerken van zijn omgeving (partnerrelatie,
familie, sociale contacten…) een rol.
Het gezondheidspsychologische model legt de nadruk niet op
psychologische problemen, wel op de moeilijke situatie waarin
personen met MS vaak verkeren. Een goede gezondheidspsychologische
begeleiding is er precies op gericht psychologische
probleemreacties te vermijden door een goede aanpak van die
situatie. De gezondheidspsychologische invalshoek beschouwt MS en
zijn gevolgen (lichamelijke gevolgen, de handicap op sociaal vlak)
als bron van verlies en van stress. Om MS-patiënten te helpen
beter om te gaan met hun ziekte, worden inzichten gebruikt uit de
literatuur in verband met het leren omgaan met verlies en met
stress. Dat MS inderdaad een belangrijke bron van verlies en van
stress is, blijkt uit het wetenschappelijk aangetoonde feit dat de
meeste psychologische problemen van MS-patiënten niet zozeer het
rechtstreekse gevolg zijn van hersenletsels, maar wel
psychologische reacties op de ziekte.
In het revalidatiepsychologische model staat de psychologie in
dienst van het motorische revalidatieproces, d. w. z. van de
dingen die worden geleerd in de kinesitherapie en de ergotherapie.
Het motorische revalidatieproces wordt beschouwd als een
leerproces. Psychologische factoren die het motorische
revalidatieproces beïnvloeden worden opgespoord en aangepakt. Zo
kan een stilgevallen revalidatie in kine of ergo psychologisch
worden beken met behulp van leerprincipes en weer op gang gebracht
aan de hand van gedragstherapeutische inzichten.
Het nauwe teamverband waarin de psycholoog samenwerkt met
andere therapeuten, artsen en verzorgenden, komt voor de patiënt
het duidelijkst tot uiting wanneer blijkt hoe alle teamleden hem
volgens dezelfde inzichten steunen en begeleiden in het omgaan met
zijn ziekte en in zijn revalidatieproces. Meteen is gezegd dat in
de Melsbroek-opvatting van psychologische begeleiding niet enkel
de psycholoog maar ook elke andere therapeut of verzorgende een
onmisbare rol heeft. Zeer recent onderzoek van een behoorlijk
grote groep Melsbroek-patiënten en aan de hand van internationaal
goed gekende instrumenten toont aan dat het multidisciplinaire
Melsbroekse revalidatieprogramma inderdaad betekenisvolle
positieve psychologische effecten heeft.
De neuropsychologische benadering richt zich voornamelijk
tot cognitieve stoornissen (stoornissen in denkactiviteiten zoals
de aandacht, het geheugen,…). MS-gebonden cognitieve stoornissen
komen vaak voor: naar schatting ongeveer de helft van alle
MS-patiënten heeft er last van. Gelukkig zijn ze over het algemeen
niet erg. Ze zijn meestal subtiel, d. w. z. komen pas tot uiting
bij psychologische testing, betreffen meestal slechts een beperkt
aantal functies en verschillen bovendien erg van persoon tot
persoon. Hun subtiele, beperkte karakter is vaak echter evenzeer
vloek als zegen: omdat ze voor huisgenoten, vrienden en kennissen
niet altijd even duidelijk zijn, worden patiënten die eraan lijden
soms ten onrechte als kwaadwillig, niet gemotiveerd of lui
beschouwd. Omdat heel wat activiteiten in het dagelijkse leven -
waaronder het organiseren van verzorging en behandeling – bij
nader inzien verrassend complex zijn en omdat beslissingen op het
vlak van menselijke verhoudingen dikwijls de moeilijkste zijn,
hebben zelfs lichte cognitieve stoornissen vaak een grote invloed
op het dagelijkse leven, op de relaties, op de (professionele)
activiteiten en op de zorg- en behandelingsprogramma’s van
personen met MS.
Omdat MS-gebonden cognitieve stoornissen in het persoonlijke
contact vaak niet duidelijk zijn, omdat in vele gevallen noch
de patiënt zelf, noch zijn omgeving er een goed zicht op heeft en
omdat deze stoornissen slechts in beperkte mate te voorspellen
zijn vanuit andere ziektekenmerken, worden zij systematisch
opgespoord aan de hand van een kort testbatterijtje, dat bestaat
uit enkele zorgvuldig uitgekozen psychologische tests.
Patiënten bij wie cognitieve stoornissen worden vermoed en die
graag meer willen weten over hun cognitieve functioneren of iets
willen doen aan hun cognitieve problemen, worden uitgebreider
getest, bevraagd en geobserveerd. Indien mogelijk wordt ook hun
partner hierbij betrokken. Zij die het wensen krijgen aangepaste
cognitieve training en worden begeleid.
De agogische benadering - ook bekend als de
vormingswerkbenadering – beschouwt de groep van MS-patiënten als
een maatschappelijke groep en stelt zich tot doel de
levenskwaliteit van deze groep te verbeteren.
Een hogere levenskwaliteit wordt betracht via de verdediging
van hun belangen en het aldus bevorderen van een gunstige
maatschappelijke positie. Op het vlak van de belangenverdediging
van de patiëntengroep beperkt de agogiek in de kliniek zich tot
projecten binnenshuis. Voorbeelden van dergelijke projecten zijn
de werkgroep "dialoog" – een overlegforum voor patiënten,
personeel en directieleden waarop aspecten van de dagelijkse
werking van het centrum worden besproken – en een project rond
"respect en privacy" met steun van de Koning Boudewijnstichting.
Zoals elke andere revalidatiedienst beoogt de agogische dienst
de kwaliteit-van-leven van de MS-patiëntengroep eveneens te
verhogen via het oefenen van allerlei vaardigheden die de
patiënten moeten toelaten hun verloren sociale rollen zoveel
mogelijk weer op te nemen.
Met het oog op het herleren van vaardigheden ‘in het volle
leven’ worden sociotherapeutische activiteiten zoals shoppings
georganiseerd. Anders dan sommige andere revalidatiediensten
beperkt de agogiek zich niet echter tot het herleren van
teloorgegane vaardigheden. Als een echt vormingswerk richt zij
zich eveneens tot het aanleren van nieuwe, voorheen nooit
ontwikkelde vaardigheden, tot het opdoen van nieuwe interessen,
waardoor revalidanten verloren sociale rollen op andere manieren
kunnen herwinnen. Zo worden cursussen en trainingen georganiseerd:
taalcursussen, bloemschikken kunstgeschiedenis,
assertiviteitstrainingen…
Als onderdeel van een MS-centrum dat in eigen land een
referentiecentrum is en dat internationaal een meer dan
behoorlijke faam geniet, waait door de psychologische dienst een
continue, dynamische wind, voortdurend op zoek naar de "beste
klinische praktijk" bij de aanpak van de psychologische aspecten
van MS. Die wind is vooral voelbaar door de haast onophoudelijke
stroom van wetenschappelijke onderzoeksprojecten naar de waarde
van meetinstrumenten en naar de effecten van behandelingen. Aan
alle patiënten die meewerkten aan dergelijk wetenschappelijk
onderzoek, dat reeds belangrijke inzichten opleverde in verband
met het dagdagelijkse psychologische werk, zeggen wij welgemeend
dank!
Terug
|
